Op 5 december zit bijna heel Nederland met Sinterklaas aan tafel. Maar in de Alpen krijgt de goedheiligman die avond heel ander gezelschap: Krampus. Een gehoornde figuur in een ruige vacht, met rinkelende bellen en een bos berkentakken in zijn hand.
Ik werk al tien jaar elke dag met huiden en vachten. Eerlijk gezegd vind ik Krampus vooral interessant vanwege zijn kostuum, want onder dat houten masker zit een flinke laag echte geiten- of schapenvacht. In deze blog neem ik je mee naar de Alpen, en naar de vachten achter de legende.
In deze blog:
- Wie Krampus is
- Waar hij vandaan komt
- Wat er gebeurt tijdens Krampusnacht en de Krampuslauf
- Het verschil tussen Krampus en Perchten
- Hoe een Krampuskostuum is opgebouwd: vacht, masker en hoorns
- Hoe je de ruige Krampus-look in je eigen interieur haalt
Wie is Krampus?
Krampus is de duistere metgezel van Sint-Nicolaas in Oostenrijk, Beieren, Zuid-Tirol en Slovenië. Waar Nicolaas brave kinderen beloont, komt Krampus voor de stoute kinderen. Hij draagt een roe van berkentakken, rammelt met kettingen en heeft soms een mand op zijn rug.
Zijn uiterlijk vergeet je niet snel: hoorns, een lange tong, scherpe tanden en vaak één bokkenpoot. Zijn lijf is bedekt met lang zwart of bruin haar. Half duivel, half bok, zo omschrijven ze hem in de Alpen.
De naam komt waarschijnlijk van het Oudhoogduitse woord Krampen, dat klauw betekent.
Waar komt Krampus vandaan?
Vaak lees je dat Krampus een heidense figuur van duizenden jaren oud is. Historici zijn daar voorzichtiger over. Wel zeker is dat in de Alpen al heel lang mensen in dierenvachten rondtrokken tijdens de winter, de zogenoemde Perchten. Uit die traditie is Krampus waarschijnlijk gegroeid.
De geschiedenis in het kort:
- 16e eeuw: de eerste schriftelijke vermeldingen van Krampus.
- 17e eeuw: Krampus wordt de helper van Sint-Nicolaas. Een heilige deelt zelf geen straf uit, dus krijgt hij iemand die dat voor hem doet.
- 19e eeuw: mensen sturen elkaar Krampuskarten, wenskaarten met een Krampus erop. Soms griezelig, soms juist grappig.
- Jaren 30: de Oostenrijkse regering verbiedt de traditie.
- 1953: de overheid deelt folders uit met de titel "Krampus is een slechte man", uit angst dat kinderen er bang van worden.
- Eind 20e eeuw: Krampus maakt een comeback. Inmiddels is hij populairder dan ooit, tot in Amerika en Nederland aan toe.
Krampusnacht: 5 december in de Alpen
Krampusnacht valt op 5 december, de avond voor Nikolaustag. Dat is precies dezelfde avond als onze pakjesavond.
In veel Alpendorpen gaan Nicolaas en Krampus die avond samen langs de deuren. Nicolaas vraagt hoe het jaar is gegaan en deelt mandarijnen, noten en snoep uit. Krampus staat er rammelend naast, voor de zekerheid. In Stiermarken krijgen gezinnen soms een goudgeverfde roe mee, als stille herinnering om braaf te blijven.
De Krampuslauf: een optocht vol vacht en bellen
Het grootste spektakel is de Krampuslauf, de Krampusloop. Groepen verklede Krampussen trekken door de straten met zware bellen, kettingen en soms vuurwerk. Wie vooraan staat, kan een tikje met de roe krijgen. Dat hoort erbij.

Krampuslauf in Klagenfurt. Foto: Jan Oblak
In Oostenrijk en Beieren zijn er van begin november tot half december tientallen lopen. In München trekken elk jaar rond de derde adventszondag zo'n 25 groepen met meer dan 300 Krampussen, Perchten en Nicolazen over de kerstmarkt.
Ga je kijken? Trek nooit aan de hoorns of de vacht. De maskers en kostuums zijn vaak met de hand gemaakt en kwetsbaar.
Krampus en Perchten: wat is het verschil?
Krampus en Perchten worden vaak door elkaar gehaald, en dat is niet zo gek. Allebei dragen ze geiten- of schapenvachten, houten maskers en bellen.
Het verschil zit in de timing en de rol. Krampus hoort bij Sint-Nicolaas en verschijnt rond 5 december. De Perchten trekken rond tussen Kerst en Driekoningen (6 januari) en moeten de winter verdrijven. Er zijn mooie Perchten en lelijke Perchten, en in sommige dorpen dragen ze geen vacht maar kostuums van maisbladeren.
Tegenwoordig lopen Krampussen en Perchten vaak in dezelfde optocht, waardoor het verschil steeds meer vervaagt.
Het Krampuskostuum: vacht, masker en hoorns
Als ik een Krampus zie, kijk ik eerst naar de vacht. Hoe lang zijn de haren? Welke kleuren zijn gecombineerd? Hoe zijn de vachten aan elkaar gezet? Een goed Krampuskostuum is echt vakwerk.
De vacht
Het pak van een Krampus is traditioneel gemaakt van geiten- of schapenvacht, het liefst lang, ruig en in zwart of bruin. Die lange haren geven het wilde silhouet en houden de drager warm in de winterkou.

Foto: Bastian Riccardi
Zo'n pak is zwaar. Afhankelijk van de vacht kan een kostuum tot 30 kilo wegen. Zonder hulp aankleden lukt bijna niemand.
Het masker
Het masker heet in de Alpen een Larve. Het wordt met de hand gesneden uit hout van de arve, een alpenden, of uit lindehout. Veel Krampussen laten hun masker door een vaste houtsnijder maken. Je kijkt door twee smalle spleten onder de neus, en hals en keel worden afgedekt met vacht.

Foto: Andreas Holzner
Hoorns, bellen en de roe
Op het masker zitten meestal echte hoorns van een geit, steenbok of ram. Om het middel hangen grote bellen, die je al van ver hoort aankomen. In de hand: kettingen en een roe van berkentakken of paardenhaar. Sommige moderne Krampussen dragen maskers met ledlampjes, maar de traditionele groepen houden het bij hout, hoorn en vacht.
De ruige Krampus-look in je eigen interieur
Een duivel in je woonkamer hoeft niet, maar de materialen van Krampus passen prima in een warm winterinterieur. Lange, ruige vachten in natuurlijke tinten maken een ruimte meteen gezelliger.
- Langharige IJslandse schapenvachten. Met hun lange lokken in bruin, donkerbruin en zwart-grijs-wit komen ze het dichtst bij de klassieke Krampusvacht. Leg er een over een stoel of bankje bij de open haard. Bekijk de langharige schapenvachten of lees meer over IJslandse schapenvachten.
- Geitenhuiden. Mijn geitenhuiden zijn kortharig, dus niet zo wild als een Krampuspak. Wel hebben ze dezelfde natuurlijke kleuren, nooit geverfd. Mooi op de vloer, aan de wand of als mand voor je hond.
- Waterbuffelhoorns. Geen bokkenhoorns, maar mijn waterbuffelhoorns geven je kast of wand dezelfde stoere uitstraling.
- Koeienhuid kerstsokken. Voor de vriendelijke kant van december: koeienhuid kerstsokken aan de schoorsteen.
Zelf een Krampuskostuum maken? Dan heb je meerdere lange vachten in dezelfde tint nodig. Elke vacht is uniek, dus stuur me gerust een berichtje met je plan. Dan kijk ik welke vachten bij elkaar passen.
Hulp nodig bij het kiezen van een vacht?
Twijfel je welke vacht bij jouw interieur past, of zoek je een paar vachten die mooi bij elkaar passen? Ik help je graag. Bel of app me op werkdagen tussen 19:00 en 20:30 en in het weekend tussen 10:00 en 20:00. Je kunt ook een e-mail sturen, of op afspraak langskomen in Boxmeer.
Veelgestelde vragen
Wat is Krampus?
Krampus is de gehoornde metgezel van Sint-Nicolaas in de Alpen. Waar Nicolaas brave kinderen beloont, schrikt Krampus de stoute kinderen af met bellen, kettingen en een roe van berkentakken. Je kent hem vooral uit Oostenrijk, Beieren, Zuid-Tirol en Slovenië, waar hij elk jaar in december door de straten trekt.
Wanneer is Krampusnacht?
Krampusnacht is op 5 december, de avond voor Nikolaustag op 6 december. Dat is dezelfde avond als onze pakjesavond. De Krampuslopen zelf beginnen soms al begin november en gaan door tot half december, dus in de Alpen kom je hem wekenlang tegen.
Wat is het verschil tussen Krampus en Perchten?
Krampus hoort bij Sint-Nicolaas en verschijnt rond 5 december. Perchten trekken rond tussen Kerst en Driekoningen en moeten de winter verdrijven. Omdat ze allebei vachten, maskers en bellen dragen, lijken ze sterk op elkaar. Tegenwoordig lopen ze vaak in dezelfde optocht, waardoor het verschil vervaagt.
Van welke vacht is een Krampuskostuum gemaakt?
Een traditioneel Krampuskostuum is gemaakt van geiten- of schapenvacht, meestal lang en in zwart of bruin. Die lange haren geven het ruige silhouet en houden warm. Afhankelijk van de vacht weegt zo'n pak tot 30 kilo, dus bijna geen Krampus trekt het zonder hulp aan.
Kan ik bij Lederstore vachten kopen voor een Krampuskostuum?
Ja. Mijn langharige IJslandse schapenvachten in bruin, donkerbruin en zwart-grijs-wit komen het dichtst bij de klassieke Krampusvacht. Mijn geitenhuiden zijn kortharig en daardoor minder geschikt. Elke vacht is uniek, dus stuur me gerust een berichtje als je meerdere vachten in dezelfde tint zoekt.
Is er een Krampuslauf in Nederland?
Grote traditionele Krampuslopen vind je vooral in Oostenrijk, Beieren en Zuid-Tirol. In Nederland duiken de laatste jaren wel Krampusfeesten, maskershows en griezelmarkten op. Wil je het echte werk zien? Dan is München een goede keuze: daar trekt elk jaar rond de derde adventszondag een Krampuslauf over de kerstmarkt.



